بنگاهداری صندوقهای بازنشستگی در نظام تامین اجتماعی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس دانشگاه

2 عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

چکیده

یکی از رایج‌ترین شیوه‌های سرمایه‌گذاری صندوق‌های بازنشستگی، تملک سهام شرکت‌های تجاری است. گرایش فراوان صندوق‌های بازنشستگی ایران به این نوع سرمایه‌گذاری، آنها را به سمت بنگاه‌داری سوق داده است. بنگاه‌داری صندوق‌های بازنشستگی (به معنای در اختیار داشتن سهام مدیریتی) بعنوان موضوعی نوظهور در ادبیات حقوقی کشور ایران، با سیاست‌های تقنینی متفاوتی مواجه شده است. برخی قوانین آن را تجویز و برخی دیگر آن را محدود یا منع کرده‌اند.با وجود آنکه آخرین اراده مقنن، ممنوعیت بنگاه‌داری صندوق‌های بازنشستگی ایران بوده است اما بیشتر صندوق‌ها با تشکیل شرکت‌های سرمایه‌گذاری آنچنان راه افراط در پیش گرفته‌اند که در حال فاصله گرفتن از اهداف اجتماعی خود می‌باشند. مقاله کنونی پس از تبیین مفاهیم و جایگاه قانونی بنگاه‌داری با روش مطالعات کتابخانه‌ای و رویکردی تطبیقی به تحلیل مهمترین علت‌های بنگاه‌داری صندوق‌ها شامل رد دیون دولت به صندوق‌ها، محدودیت بازار سرمایه در ایران و سودآوری بنگاه‌داری پرداخته و یافته­های آن نشان می‌دهد صندوق‌های بازنشستگی برای توجه بیشتر به حقوق اعضای خود، لازم است با متنوع‌سازی پرتفوی خود یا کاهش سهام تحت تملک در هر شرکت تجاری، میان سرمایه‌گذاری از طریق تملک سهام شرکت‌ها و سایر شیوه‌های سرمایه‌گذاری، تعادل برقرار نمایند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Company Management of Pension Funds in the Social Security System of Iran

نویسندگان [English]

  • morteza rostami 1
  • Hasan Badini 2
1 مدرس دانشگاه
2 Associate Professor, Law and Political Science Faculty, University of Tehran
چکیده [English]

Pension funds for maintaining the balance of resources and expenditure invest in different ways; one of the most common practices is owning companies’ stocks. The tendency of many pension funds to this type of investment have led to the management of companies. Management of companies by pension funds (in the sense of having a stock management) as an emerging issue in the legal literature of our country has faced different regulatory policies; some are limiting or prohibiting and others are prescribing. Even though the legislator's last determination was to ban the company management of Iran's pension funds, some have gone too far from their social goals by forming investment companies. This essay using a comparative approach and library analysis, after explaining the legal status of firms has tried to analyze the background and reasons for company management of pension funds including paying of government debt to funds, capital market restrictions in Iran and entrepreneurial profitability. The findings show that if pension funds want to pay more attention to the rights of their members, it is necessary to significantly reduce the company managing, establish balancing through acquisition of shares of investment companies and other investment practices.

کلیدواژه‌ها [English]

  • investment
  • company management
  • Portfolio
  • privatization
  • Pension Fund
الف- فارسی
کتاب­ها
- سازمان مدیریت و برنامه­ریزی کشور، (1394)، سند تفصیلی برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، چاپ نخست، تهران: سازمان مدیریت و برنامه­ریزی کشور.
- طوسی، عباس، (1393)، تحلیل اقتصادی حقوق شرکت­ها، چاپ نخست، تهران: شهردانش.
- کرباسیان، مهدی، (1384)، تامین اجتماعی و بازنشستگی در ایران، چاپ نخست، تهران: شرکت سهامی انتشار
- نصیری، مرتضی، (1382)، مبانی حقوقی تامین اجتماعی در ایران، چاپ نخست، تهران: موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی.
- نعیمی، عمران و پرتو، حمیدرضا، (1394)، حقوق تامین اجتماعی با تاکید بر حوزه بیمه‌ای، چاپ دوم، تهران: سمت.
- موسسه سیاست­پژوهی صندوق بازنشستگی کشوری، (1395)، مدیریت اقتصادی صندوق­های بازنشستگی؛ رهیافت­هایی از تجارب جهانی، چاپ نخست، تهران: آهنگ آتیه.
 
مقاله­ها
- احمدزاده، عزیز و همکاران، (1393)، «تحلیلی بر روش­های ارزیابی کارایی بازار سرمایه در ایران»، فصلنامه تحقیقات مدلسازی اقتصادی، دوره 5، شماره 17.
-  ریاضی، محسن، (1394)، «پله پله تا سرمایه­گذاری»، ماهنامه قلمرو رفاه، دوره اول، شماره 6 .
-  سلامی، غلامرضا، (1389)، «آداب گذار؛ بنگاه­داری تا سهام­داری»، ماهنامه توسعه مدیریت، شماره 79 .
-  سید احمدی سجادی، سیدعلی، (1388)، «نظریه نمایندگی در نظام راهبری شرکتی»، فصلنامه حقوق، دوره 39، شماره 4.
-  عبده تبریزی، حسین، (1395)، «تاثیر مقررات­زدایی بر صندوق­های بازنشستگی»، ماهنامه قلمرو رفاه، شماره 15.
- کاویانی، کوروش، (1384)، «تحلیل حقوقی واگذاری بیمه اجتماعی به بخش خصوصی»، فصلنامه تامین اجتماعی، شماره 23.
- نصیری اقدم، علی و فاتحی­زاده، محسن، (1390)، «سهم بخش خصوصی و بخش عمومی از واگذاری شرکت­های دولتی»، فصلنامه جستارهای اقتصادی، شماره 16.
-  نیلی، فرهاد، (1394)، «راز بنگاه­داری بانک­ها»، فصلنامه تازه­های اقتصاد، دوره یازدهم، شماره 144.
- هالزمن، رابرت، (1380)، «رویکرد بانک جهانی در مورد اصلاح نظام بازنشستگی»، ترجمه: محمدرضا صالح‌پور، فصلنامه تامین اجتماعی، دوره سوم، شماره 8 .
 
گزارش­های کارشناسی
- سازمان تامین اجتماعی، (1392)، گزارش بدهی­های دولت به صندوق تامین اجتماعی، تهران: معاونت اقتصادی و برنامه‌ریزی.
- کریمی، مظفر، (1390)، تنظیم فعالیت­های اقتصادی صندوق­های بازنشستگی در راستای قانون اجرای سیاست­های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی، تهران: مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
-  نصیری‌اقدم، علی، (1390)، «در لزوم توقف شرکت‌داری توسط نهادهای مالی»، بولتن تخصصی اقتصاد ایران، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
 
ب- انگلیسی
Books
- Dahlquist, Magnus & Arne Ødegaard, Bernt, (2018), A Review of NorgesBank’s Active Management of the Government Pension Fund Global, University of Stavanger.
 -  Davis, E. Philip, (2000), Pension Funds, Financial Intermediation and the New Financial Fandscape, Published in: Finanzmärkte im Umbruch, Berlin.
 -  ISSA, (2017), ISSA Guidelines for Investment of Social Security Funds, Geneva.
 - Hormazábal D., Soledad, (2010), Corporate Governance and Pension Fund Administrators: The Chilean Case, Economic Research Department (Nº 10/06).
 - Franzen, Dorothee, (2010), Managing Investment Risk in Defined Benefit Pension Funds, OECD Working Papers on Insurance and Private Pensions No. 38, UK Oxford University.
 - OECD, (2015), Pension Markets in Focus, published by Secretary-General of the OECD, Paris.
 
Articles
- Çelik, Serdar & Isakssonp, Mats, (2014), “Institutional Investors and Ownership Engagement”, OECD Journal: Financial MarketTrends, Vol. 2013, No. 2.
 - Dibartolomeo, Dan, (2012), “The Ten Fundamentals of Pension Fund Risk Management”, Northfield Research, Vol. 23, No. 8.
 - Dorfman, Mark et al, (2008), “The Financial Crisis and Mandatory Pension Systems in Developing Countries”, World Bank – Human Development Network.
 -  Inderst, G., (2014), “Pension Fund Investment in Infrastructure: Lessons from Australia and Canada”, Rotman International Journal of Pension Management, Vol. 7, Issue 1.
 - Meade, Ruth & Others, (2015), “Asset Management in the UK 2014-2015”, The Investment Association Annual Survey, London, Vol. 11, No 5.
 - World Bank, (2000), “Portfolio Limits: Pension Investment Restrictions Compromise Fund Performance”, World Bank Pension Reform Primer.
 - World Bank, (2016), “Corporate Governance”, The Corporate Governance Group, available at: http:// www.worldbank. org/ en/ topic/ financial market integrity/ brief/ corporate-governance, (11/09/2018).
 - World Bank, (2000), “Portfolio Limits: Pension Investment Restrictions Compromise Fund Performance”, World Bank Pension Reform Primer.
  
Others
- Investment Committee Report, Pension Fund Statement of Investment Principles, London, 2015.
 - Noted for Guidance on Pension Scheme Investment in Unquoted Shares (in UK), London, 2008.