جایگاه رویه قضایی و قانون به عنوان منابع حقوق در دکترین حقوقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

هیات علمی دانشگاه

چکیده

این پژوهش به بررسی و تحلیل جایگاه رویه­ قضایی و قانون به عنوان دو منبع عمده­ حقوق در دو نظام کامن لا و مدون می­پردازد. ادعای این مقاله است که با توجه به مزیت­های نسبی هر یک از منابع یاد شده اعتقاد به تکثر منابع حقوقی در درون دکترین هر دو خانواده­ حقوقی در حال ظهور و تقویت است.  طرفداران قاعده­گذاری قضایی معتقدند تحدید منابع حقوق به قانون موضوعه و مجامع قانون­گذاری نه ممکن و نه مطلوب است. به همین سبب استفاده از قاعده­گذاری می­تواند به عنوان یک منبع مکمل و الهام بخش حقوقی در کنار قانون موضوعه به کار گرفته شود. بر همین اساس دکترین حقوقی در برخی از نظام­های درون سنت حقوق مدون نقش و جایگاه مهم­تری را برای رویه­ قضایی به عنوان منبع حقوق شناسایی کرده است. این اعتقاد وجود دارد که قاعده­گذاری قضایی نسبت به قانون­گذاری از کارایی بیشتری برخوردار است. در مقابل، طرفداران قانون­گذاری بر برخی ارزش­های قانون موضوعه از جمله قطعیت، وضوح و پیش­بینی­پذیری تأکید می­کنند. در نهایت، این پیشنهاد مطرح شده است که حقوقدانان ایرانی نیز در خصوص جایگاه فعلی رویه­ قضایی به عنوان یکی از منابع حقوق تجدید نظر کنند.    

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The place of precedent and legislation as sources of law in legal doctrine

چکیده [English]

This paper explains the status of jurisprudence and legislation as the main sources of law in common law and written law traditions. It is argued that lawyers’ attitude toward aforementioned sources within both traditions has changed during recent decades. Indeed, plurality of the legal sources has been recognized gradually due to relative advantages of both sources. It is maintained that judicial lawmaking can be deemed as complementary source of law alongside legislation. In practice, based on this premises, it is explained that in some jurisdictions, lawyers and legal scholars within written law tradition have recognized more important role of jurisprudence in their lawmaking process. Traditional views towards the role of the judges as mere interpreters of Statutes have changed and their constructive role in developing the legal system as lawmakers has been recognized. It is claimed that decentralized lawmaking (or law finding) system is more appropriate for liberty and market oriented economy. It is believed that judge made law is more efficient than legislation. In contrast, supporters of legislation emphasis on some values such as certainty, clarity and predictability of law making through legislation. Finally, it is suggested that status of jurisprudence within domestic legal system shall be reviewed by Iranian lawyers. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • legislation
  • precedent
  • judicial lawmaking
  • statute
  • common law
الف- فارسی
کتاب­ها
- سیمایی صراف، حسین، (1392)، قیاس در استدلال حقوقی؛ مطالعه تطبیقی در فقه، نظام حقوقی ایران و کامن لا، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
- کاتوزیان، ناصر، (1377)، توجیه و نقد رویه قضایی، تهران: نشر دادگستر.
- کاتوزیان، ناصر، (1378)، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، چاپ 68 تهران: شرکت سهامی انتشار.
- هارت، هربرت، (1390)، مفهوم قانون، ترجمه محمد راسخ، تهران: نشر نی.
    مقاله
- محمدزاده وادقانی، علیرضا، (1376)، رویه قضایی و نقش سازنده آن در حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره 38. 
 
ب- انگلیسی
Books
- Barak, Aharon, (2008), The Judge in a Democracy, Princeton, Princeton University Press.
 
- Duxbury, Neil, (2008), The Nature and Authority of Precedent, Cambridge, Cambridge University Press.
 
- Eisenberg, Melvin. A., (2007), The Principle of Legal Reasoning in: Edlin, D. E. (ed), The Common Law in Common Law Theory, Cambridge, Cambridge University Press.
 
- Fix-Fierroo, Hector, (2003), Courts, Justice and Efficiency, Oxford, Hart Publishing.
 
- Harris, Phil, (2007), An Introduction to Law, Cambridge, Cambridge University Press.
 
- Rotolo, Antonion, (2005), Source of Law in Civil Law, in Shiner, R. Legal Institutions and the Sources of Law, Vol. 3, London, Springer.
 
- Sauveplanne, J. G., (1982), Codified and Judge Made Law, New York, North Holland Publishing Company. 1982.
 
- Siltala, Raimo, (2000), A Theory of Precedent, Oxford, Hart Publishing.
 
 - Waldron, Jeremy., (2006), Legislation, in: The Blackwell Guide to the Philosophy of Law and Legal Theory, Martin P. Golding and William A. Edmonson, (eds), Oxford, Blackwell Publishing.  
 
Articles
- Fon, Vincy., and Parisi, Francesco, (2006), Judicial Precedents in Civil Law Systems: A dynamic Analysis, International Review of Law and Economics, No. 26.
 
  - Loussouarn, Yvon, (1958), The Relative Importance of Legislation, Custom, Doctrine and Precedent in French Law, Louisiana Law Review, Vol. 18, No. 2.
 
- Kinsella, S., (1995), Legislation and the Discovery of Law in a Free Society, Journal of Libertarian Studies, Vol. 11, No 2. 
 
- Maltze, Earl, (1988), The Nature of the Precedent, North Carolina Law Review, Vol. 66.   
 
- Maclachlin, B, (2000), Judicial Power and Democracy, Singapore Academy of Law Journal.
 
- Parisi, Fon, (2001), Source of Law and the Institutional Design of Law Making, Journal of Public Finance and Public Choice, Vol.19, Nos - 2-3.
 
- Ponzetto, Giacomo, A. M. and Fernandez, (2008), Patricio, A., Case Law Versus Statute Law, Journal of Legal Studies, Vol. 73 No 2.
 
- Rachlinski, Jefry, (2006), Bottom-up Versus Top-down Lawmaking, University of Chicago Law Review, Vol. 73.
 
- Sales, Philip, (2012), Judges and Legislatures: Values into Law, Cambridge Law Journal, 71 No 2.
 
ج - منابع اینترنتی
- Hadfield, Gillan. K., (2006), The Quality of Law in Civil Code and Common Law Regimes: Judicial Incentives, Legal Human Capital and Evolution of law, 2006, available online at: www. law. yale. edu/ documents/ pdf/ The_ Quality_of_law_in_Civil_Code.pdf (accssed on 10 April, 2015).
 
- Hondius, Ewoud, (2007), Precedent and Law, Electronic Journal of Comparative Law, Vol, 60, available online at: www.ejcl.org/113/article113-3.pdf, (accessed on 18 June 2016).