حق فراموش شدن در ترازو: نیاز ناشی از فضای مجازی یا تهدیدی برای آزادی بیان!؟

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد

2 عضو هیأت علمی دانشگاه قم

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه قم

چکیده

حق فراموش شدن، مفهوم نسبتاً جدیدی است که در اتحادیه­ اروپایی و ایالات متحده­ آمریکا مطرح شده است. این حق به اشخاص امکان درخواست حذف اطلاعات و داده‌هایی را می‌دهد که با رضایت آن­ها یا توسط اشخاص ثالث بر روی صفحه‌های اینترنت منتشر شده است؛ در نتیجه­ اِعمال این حق، دیگران نمی‌توانند آن­ها را از طریق نتایج موتورهای جست و جو مورد ردیابی قرار دهند و با گذشت زمان مورد برچسب­های مختلف اجتماعی قرار نمی گیرند. حق فراموش شدن حق مطلقی نیست و باید در تعامل با سایر حقوق مثل حق آزادی بیان و آزادی‌های رسانه‌ای در نظر گرفته شود. بنابراین با توجه به اوضاع و احوال خاص هر پرونده باید مشخص شود که آیا تقاضای حذف اطلاعات، موجه است یا خیر. جستار حاضر به روش تحلیلی-توصیفی، موضوع را در نظام­های حقوقی اتحادیه­ اروپایی، ایالات متحده­ آمریکا، فقه امامیه و حقوق ایران بررسی کرده و در نهایت به این نتیجه رسیده است که در ایران، چنین حقی به طور صریح وجود ندارد و شناسایی قانونی این حق ضروری به نظر می­رسد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Right to Be Forgotten Evaluated: A Necessity Caused by Virtual World or a Threat to the Freedom of Expression!?

چکیده [English]

The right to be forgotten is a relatively recent concept raised in the European Union and the United States. This right authorizes people to require deletion of information and data published on internet with their consent or by third parties; if a person applies this right, the others may not follow them via search engines and with the passage of time, different social stigma are not affixed to them. This right is not absolute and must be considered in conjunction with other rights such as freedom of expression and media freedom. Therefore, it is necessary, based on specific circumstances of each case, to determine, whether a deletion request is justified. This article, through a descriptive-analytic method, has studied this issue in the legal systems of the European Union, the United States, Iran and Imamia jurisprudence and concluded that in Iran, such right does not clearly exist and its legal recognition is necessary.

کلیدواژه‌ها [English]

  • the right to be forgotten
  • privacy
  • freedom of expression
  • Human dignity
  • La Zarar rule
الف- فارسی و عربی

کتاب

-            آخوند خراسانى، محمد کاظم، ( 1409ق)، کفایة الأصول، قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.

-            ________، (1406 ق )، حاشیة المکاسب، تهران: وزارة الارشاد الاسلامی. 

-            آشتیانى، میرزا محمد حسن بن جعفر، (1403ق)، بحر الفوائد، 2 جلد، قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى.

-            اصفهانى، فتح اللّه بن محمد جواد (شیخ الشریعة)، (1410ق)،  قاعدة لا ضرر، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

-            انصاری، مرتضی، ( 1415ق)،  المکاسب، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری.

-            انصاری، مسعود، طاهری، محمدعلی،(1384ش)،  مجموعه دانشنامه حقوق ( دانشنامه حقوق خصوصی )، تهران: انتشارات محراب فکر.

-  حرعاملی، محمد بن حسن، (1409ق)، وسایل الشیعه، قم: مؤسسة آل البیت.

-  _______، محمد بن حسن، ( 1409ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعه، قم: موسسه آل ‏البیت لإحیاء التراث.

-            حسینی مراغی، میر عبد الفتاح، (1417ق)، العناوین الفقهیة، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه.

-            خمینی، سید روح الله، ( بی‌تا)،  الرسائل، قم: مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان.

-            _______، (1415ق)،  المکاسب المحرمة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).

-            _______، ( 1415ق)، بدائع الدرر فی قاعده نفی الضرر، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).

-            _______، کتاب البیع، قم: مؤسسة اسماعیلیان، 1410ق.

-            ذوالمجدین، زین العابدین، ( 1326ش)،  فقه و تجارت، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

-            سیستانى، سید على حسینى، ( 1414ق.)،  قاعدة لا ضرر و لا ضرار، قم: دفتر آیة الله سیستانى.

-            طوسی، محمد بن‏ حسین، ( 1407ق)، الخلاف، قم: موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت.

-            عراقى، آقا ضیاء الدین، ( 1418ق)،  قاعدة لا ضرر، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.

-            _______، (1420ق)، مقالات الأصول، قم: مجمع الفکر الإسلامی.

-            فیروزآبادى، سید مرتضى، ( 1400ق)، عنایة الأصول، قم: کتابفروشى فیروزآبادى.

-            کلینی، محمد بن یعقوبف ( 1365ش)، الکافی، قم: دارالکتب الاسلامیه.

-            مجلسی، محمد باقر، ( 1403ق)، بحارالانوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

-            محقق داماد، سید مصطفی و دیگران، ( 1379ش)، حقوق قراردادها در فقه امامیه، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها ( سمت ).

-            مروج جزائرى، سید محمد جعفر، ( 1415ق)، منتهى الدرایة، قم: مؤسسة دار الکتاب.

-            مشکینى اردبیلی، میرزا على، ( 1413ق)،  قاعدة المیسور و نفی الضرر و الاجتهاد و التقلید، قم: کتاب‌فروشى لقمان.

-            مظفر، شیخ محمدرضا، ( 1370ش)، اصول الفقه، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.

-            مکارم شیرازى، ( 1411ق)، القواعد الفقهیة، قم: مدرسه امام امیر المؤمنین - علیه السلام.

-            _______، (1413ق)،  انوار الفقاهة (کتاب البیع )، قم: موسسة الامام امیرالمؤمنین (ع).

-            منتظرى نجف‌آبادى، حسین على، ( 1415ق)، دراسات فی المکاسب المحرمة، قم: نشر تفکر.

-            موسوی بجنوردی، سید حسن، ( 1419ق)،  القواعد الفقهیة، قم: نشر الهادی.

-            نائینی، میرزا محمد حسین، ( 1418ق)، منیة الطالب فی شرح المکاسب، قم: موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین‌.

-            نراقی، مولی احمد بن محمد مهدی، ( 1417ق)، عوائد الأیام، قم: دفتر تبلیغات اسلامى.

-            نوری طبرسی، میرزا حسین، ( 1408ق)،  مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم: موسسة آل البیت (ع) لاحیاء التراث.

-             هاشمی، محمد، ( 1384ش)، حقوق بشر و آزادی­های اساسی، تهران: نشر میزان.

 

مقاله

-            زرکلام، ستار، (1386)، «حریم خصوصی ارتباطات اینترنتی، (مطالعه در حقوق ایران و اتحادیه اروپا)»، معارفاسلامیوحقوق، سال هشتم، شماره 1.

 

قانون

-            قانون اساسی 1358.

-            قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات 1388.

-            قانون تجارت الکترونیکی 1382.

-            قانون جرایم رایانه­ای 1388.

-            قانون مجازات اسلامی 1392.

 

ب- انگلیسی

 

Books

-            Gutwirth, S. et al, (2011), Computers, Privacy and Data Protection: an Element of Choice, Springer.

 

-            Palfrey, John, Gasser, URS, (2008), Born Digital: Understanding the First Generation of Digital Natives, New York, Basic Books.