حقوق عمومی
بررسی مفهوم قانون درپیشامشروطه با تأکید بر آراء میرزاملکم‌خان ناظم‌الدوله

مهدیه فیروزی؛ عباسعلی کدخدایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 بهمن 1401

https://doi.org/10.22054/qjpl.2022.64804.2707

چکیده
  قانون همواره محوری‌ترین مفهوم در ادوار متفاوت اصلاحات پیش از مشروطه بوده و همچون نخ تسبیح، وجه ارتباط مراحل مختلف مشروطه‌خواهی ایرانیان بوده است. سیر تحول این مفهوم به عنوان مفهومی کلیدی را می‌توان به مثابه آینه تحول افکار اصلاح‌طلبانه در ایران قلمداد نمود که این امر، اهمیت این موضوع را نشان می‌دهد. موج ابتدایی اصلاحات حقوقی ایران ...  بیشتر

حقوق عمومی
پُست-پوزیتویسم به مثابه رهیافت پژوهشی در دانش حقوق عمومی

آیت مولائی؛ نصرت الله نبیل رحیمی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 16 مرداد 1402

https://doi.org/10.22054/qjpl.2023.70022.2821

چکیده
  پُست-پوزیتویسم به مثابه یکی از نحله‌های فکری-فلسفی معاصر، با اثرپذیری از انتقادات وارده به پوزیتویسم شکل گرفته است. این نحله فکری در سطح متدلوژی تحقیق قابل طرح است. سوال این است: آیا پست‌-پوزیتویسم می‌تواند به مثابه رهیافت پژوهشی در دانش حقوق عمومی ظاهر شود؟ این پژوهش به‌لحاظ هدف بنیادی بوده و از لحاظ جمع‌آوری اسناد، کتابخانه‌ای ...  بیشتر

حقوق عمومی
حوزه عمومی و کمال‌گرایی در حقوق اساسی؛ مورد پژوهشی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

حسن محمدی؛ علی مشهدی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 09 مهر 1402

https://doi.org/10.22054/qjpl.2023.67773.2772

چکیده
  کمال‌گرایی به عنوان اندیشه‌ای که از دیرباز نظریات سیاسی دولت را تحت تاثیر قرار داده، دارای پیوند عمیقی با مفاهیم دولت اخلاقی، آرمان‌شهری، جامعه فضیلت‌مدارانه، اولویت جامعه و تقدم خیر است. از سوی دیگر حوزه عمومی به عنوان مفهومی که در اندیشه سیاسی مدرن، زاده و پرورش یافته است، به عنوان حوزه هنجارساز و منشأی عقلانی‌ساز برای دولت، ...  بیشتر

حقوق عمومی
بربادرفته: نقد حاکمیت شرکتی در سازمان تأمین اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری

مجتبی قاسمی؛ حسن جوهری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 بهمن 1402

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.69214.2812

چکیده
  ناکارآمدی قوانین و مقررات مربوط به حوزه حکمرانی و اداره سازمان تأمین اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری از جمله مهمترین علل وقوع بحران‌ در این دو نهاد است. قوانین و مقررات مربوط به حکمرانی صندوق‌های مزبور نقش دولت را از رکن تنظیم‌گر و تضمین‌کننده فعالیت‌های صندوق به رکن مداخله‌گر تبدیل نموده است. ساختار دولتی صندوق‌های مستمری و ...  بیشتر

حقوق عمومی
نظریه مجموعی، دریچه ای برای تحلیل پویایی های نهادی از منظر حقوق عمومی

عاطفه مرادی اسلامی؛ محمد جواد جاوید

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 بهمن 1402

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.72252.2874

چکیده
  درحالیکه اصل «قطعیت» و «امنیت حقوقی» از اصول قانونگذاری مدرن شناخته می شود ؛ در دوران گذار به عصر دیجیتال و پسا مدرنیسم بنا به اقتضای تحولات سریع اجتماعی اقتصادی مبتنی بر پیشرفت فناوری، اصل عدم قطعیت ، نوآوری و انعطاف پذیری در برخی اسناد حقوقی بین المللی اخذ می شود. گزافه نیست اگر بگوییم که نظام های حقوقی در عصر پست مدرن ...  بیشتر

حقوق عمومی
پیدایش و تحولات مفهوم قانون اساسی سیاسی

فردین مرادخانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 بهمن 1402

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.74324.2908

چکیده
  قانون اساسی یکی از مهم‌ترین مفاهیم در دانش حقوق است. از این مفهوم برداشت‌های متعددی توسط اندیشمندان ارائه‌شده است. یکی از این برداشت‌ها فهم حقوقی از قانون اساسی است که طبق آن قانون اساسی متنی است که بالاترین سند موجود در نظام حقوقی است و توسط قضات سیاسی یا حقوقی از آن محافظت می‌شود. قانون اساسی سیاسی، در مقام مخالفت با این برداشت، ...  بیشتر

حقوق عمومی
مضیق یا موسع بودن قلمروی حقوق عامه از منظر غایت گرایی عینی

علیرضا نصرالهی نصراباد؛ مصطفی منصوریان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 بهمن 1402

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.74694.2911

چکیده
  حکومت‌ها در قبال حقوق و منافع عمومی، صاحب صلاحیت هستند. نظام حقوقی جمهوری اسلامی نیز در زمینه حقوق عامه، الزاماتی را بر عهده قوه قضائیه تکلیف کرده است. هرچند حقوق عامه (بند دوم اصل 156) در مفهوم اجمالی، با حقوق عموم، معنا می‌شود؛ اما در ترسیم قلمروی تفصیلی، فاقد شفافیت، استدلال‌‌ و روش‌مندی لازم جهت حاکمیت قانون است. این مسأله از جمله ...  بیشتر

حقوق عمومی
ٰٖبازتحلیل ماهیت رأی اعتماد در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران در مصاف با فرآیند تأیید انتصابات

سیده زهرا سعید

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 بهمن 1402

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.74722.2920

چکیده
  به موجب اصول ۸۷ و ۱۳۳ قانون اساسی، رئیس‌جمهور لازم است که از مجلس شورای اسلامی برای وزرای خود رای اعتماد بگیرد. در صورت تغییر نمایندگان مجلس شورای اسلامی در میانه راه دولت، نیاز به تجدید اخذ رای اعتماد برای وزرا نیست. اخذ رای اعتماد برای وزا به صورت فردی و ناظر بر شایستگی ها و سوابق شغلی صورت می‌گیرد و قواعد اساسی ضامن همسویی سیاسی ...  بیشتر

حقوق عمومی
مبانی مشروعیت قانون اساسی نانوشته

آیت مولائی؛ مائده سلیمانی دینانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 بهمن 1402

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.75391.2926

چکیده
  اگرچه ایده‌ی قانون اساسی نانوشته و شناسایی این مفهوم در جوامع با سند نوشته می‌تواند بسیار چالش‌زا باشد و حتی به‌عنوان ابزاری برای دور زدن متن قانون اساسی و یا قالبی برای تبیین ماهیت ترجیحات سیاسی و مشروع‌انگاری و موجّه‌سازی اعمالی قرار گیرد که در عرصه-ی حقوق اساسی، محل مشخصی برای توضیح ندارند؛ اما پرداختن به این مفهوم و روشنگری ...  بیشتر

حقوق عمومی
مقایسه‌‌‌‌ی رویکرد میرزای نائینی و میرزایوسف‌خان مستشارالدوله در صورت‌بندی «قانون جدید» در‌‌ایران

سید سعید موسوی اصل

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.67272.2759

چکیده
  طرح قانون جدید در ‌‌ایران با صورت‌های مختلفی در تاریخ معاصر معرفی شده است که در‌‌این میان دو رویکرد تأثیرگذار، دیدگاه‌های مستشارالدوله و میرزای نائینی هستند. مستشارالدوله فراتر از انتقال ترجمه‌‌ای صرف کودهای قانونی خارجی، به شرایط پیشینی تحقق قانون در ‌‌ایران توجه داشته است و مبتنی بر روح قانون جدید که ‌‌ازنظر وی در اصول ...  بیشتر

حقوق عمومی
نظام حقوقی خاص حاکم بر تشکیل شرکت ها و موسسات بیمه

مجید بنایی اسکویی؛ محمد جواد قربانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.70338.2824

چکیده
  اهمیت ارائه خدمات بیمه در جهان امروز به دلیل ویژگی های اطمینان بخشی آن به ویژه در حوزه فعالیت های تجاری و اقتصادی، هر روز در حال افزایش است و در اغلب کشورها، شکل برای فعالان این صنعت مقرر و اجازه فعالیت را تنها در چارچوب و ضوابط مشخصی پیش بینی کرده اند. به طور معمول، مقررات حوزه بیمه در دو دسته قراردادها و شرکتهای بیمه تقسیم می شوند. ...  بیشتر

حقوق عمومی
شناسایی جایگاه اصل 27 در نظام حقوق اساسی ایران

محمد مهد‌ی‌فر؛ فائزه رفعت نژاد

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.72918.2886

چکیده
  آزادی اجتماعات و ر‌اهپیمایی‌ها، از حقوق بنیادین مدنی-سیاسی شهروندان است که در اسناد حقوق بشری و نظام‌های حقوقی از جمله نظام حقوقی ایران، مورد شناسایی قرار گرفته است. جمهوری اسلامی ایران، چه جایگاهی برای آزادی مزبور در نظام حقوقی خود پذیرفته است؟ پژوهش کیفی پیش‌رو با روش کتابخانه‌ای به گردآوری داده‌ها پرداخته و با تحلیل فقهی و ...  بیشتر

حقوق عمومی
رویکرد حقوقی به امکان سنجی تحقق حوزه عمومی در بستر رویکرد بی طرفی

حسن محمدی؛ علی مشهدی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.74408.2909

چکیده
  ضعف دولت‌های مدرن مبتنی بر سیستم نمایندگی در وضع قوانینی که نمودی از هنجارهای اجتماعی باشد، اندیشمندان سیاسی را بر آن داشت تا به تجدیدنظر در حوزه روابط فرد، جامعه و دولت بپردازند. حوزه عمومی به عنوان راه‌حلی که در تلاش است با تامین رویه‌های گفتمان اخلاقی در بستری دموکراتیک، این هنجارها را شناسایی و پارلمان را در پرتو قدرت موسس، ...  بیشتر

حقوق عمومی
چالش های شکل گیری و توسعه نظام حقوقی کشاورزی شهری

فرهنگ فقیه لاریجانی؛ الهه امانی وامرزانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.74847.2915

چکیده
  کشاورزی شهری ارتباط تنگاتنگی با محیط طبیعی و محیط زیست شهری دارد. کشاورزی شهری جزء بی بدیل یک شهر به شمار می رود و انتظام بخشیدن به کشاورزی شهری به عوامل حقوقی، اقتصادی و اجتماعی بستگی دارد. اگر چه در پیشینه حقوقی ایران، در قوانین و مقررات شهری به فعالیت کشاورزی اشاره شده است، اما به دلیل غلبه کشاورزی روستایی و تلقّی سنتی از کشاورزی، ...  بیشتر

حقوق عمومی
آسیب‌شناسی فرایند تضمین برتری قانون اساسی بر قانون عادی در نظام حقوق اساسی ایران

مرضیه محمدآبادی؛ حامد نیکونهاد

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.74933.2924

چکیده
  از مهم‌ترین وظایف نهادهای ناظر بر قانون اساسی نظارت بر قانون عادی از نظر مغایرت نداشتن آنها با قانون اساسی است تا اصل بنیادین برتری قانون اساسی در حوزه قانون‌گذاری تأمین و تضمین شود. در نظم حقوق اساسی جمهوری اسلامی، مجلس شورای اسلامی، مرجع اصیل و اختصاصی وضع قانون عادی طبق اصول 58 و 71 قانون اساسی است و شورای نگهبان، طبق اصول 72، 91 و ...  بیشتر

حقوق عمومی
سرنوشت قانون اساسی مشروطه در دورۀ پهلوی اول

علی اکبر جعفری ندوشن؛ امید شیرزاد

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.75386.2925

چکیده
  تصویب قانون اساسی مشروطه و متمّم آن را میتوان از دستاوردهای مهم نهضت مشروطۀ ایران در اواخر عصر قاجار تلقی کرد.سندی که با وجود همۀ چالش های نظری و عملی که بر سر تثبیت آن وجود داشت ، توانست برای نخستین بار نظم حقوقیِ نوینی بر حکمرانیِ ایرانی حاکم کند و زمینۀ تحدید قدرت و تضمین حقوق و آزادی‌های‌ملّت را فراهم سازد.بررسی سیر تطوّر این سند ...  بیشتر

حقوق عمومی
تفسیر لاگلین از اندیشه اوکشات در حقوق عمومی؛ (با تأکید بر مفهوم سنت و رویه)

مرضیه صادقیان؛ سیدناصر سلطانی .؛ اسداله یاوری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.76323.2937

چکیده
  جریان پیوند لاگلین و اوکشات از نگاه بومی، غیرهنجاری و عمل‌گرایانه به قانون اساسی شروع می‌شود. لاگلین، اوکشات را به عنوان مهمترین نماینده مکتب محافظه‌کاری در نظر می‌گیرد و بررسی می‌کند که اندیشه‌های اوکشات، که از نظر او نظریه‌ای نظام‌مند از رفتار و سیاست انسانی است، چه مختصاتی دارد و چه شیوه‌ای از محافظه‌کاری را به تصویر می‌کشد. ...  بیشتر

حقوق عمومی
سرمشق‌گیری در نگارش قانون اساسی مشروطه؛ قوانین الگو و نقش مصنفان

سیده فاطمه حقیقت طلب؛ رضا شریف یزدی؛ محمد جلالی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.76378.2938

چکیده
  قانون اساسی مشروطه، نخستین قانون اساسی ایران است و شامل نظامنامه اساسی و متمم آن می‌باشد. این سند که نقطه عطفی در حقوق اساسی ایران و نوید‌بخش پایان سلطنت مطلقه و آغاز حکومت قانون در کشورمان بوده، به نحوی شایسته‌ مورد توجه و تحلیل قرار نگرفته‌ است. در این راستا، تحقیق حاضر در پی آن است تا با روشی اسنادی، تاریخی و تطبیقی، به مطالعه ...  بیشتر

حقوق عمومی
نظریه‌ی سوءاستفاده از اختیارات در حقوق اداری مدرن

محمد رضا ویژه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.76515.2939

چکیده
  سوءاستفاده از اختیارات از مفاهیم مبهم و در عین حال پیچیده‌ی حقوق اداری است. رویه قضایی و حقوقدانان بسیاری کوشش نموده‌اند مبانی و مصادیق آن را تبیین و با توجه به شرایط هر فرهنگ و نظام حقوقی معیارهای آن را مشخص نمایند. پرسش این است که آیا در حقوق اداری مدرن، مفهوم روشنی از سوءاستفاده از اختیارات وجود دارد و معیارهای آن مشخص است؟ پاسخ ...  بیشتر

حقوق عمومی
دموکراتیک سازی اداره: فرصتی برای احیای دموکراسی مستقیم

سمانه رحمتی فر

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.76520.2940

چکیده
  دموکراتیک سازی اداره که به مفاهیم دموکراسی سازمانی و دموکراسی در محل کار شباهت دارد، لازمه طبیعی یک نظام سیاسی دموکرات و مصداقی از حق مشارکت عمومی، موضوع ماده بیست و یک اعلامیه جهانی حقوق بشر است. هدف پژوهش انطباق دموکراسی مستقیم بر اداره به قصد اعمال دموکراسی در اداره یا تبیین ویژگی های اداره دموکراتیک است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی ...  بیشتر

حقوق عمومی
اختیارات استانداران و تمرکززدایی در حقوق ایران و فرانسه

روح اله موذنی؛ سیده زهرا پوررشید

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.76108.2941

چکیده
  استانداری از همان بدو تاسیس (سال 1800) در فرانسه و 1316 در ایران، نماد دولت و یکپارچه کنندۀ ادارات در استان و ضامن وحدت دولت و ملت بوده است. طی دهۀ اخیر، پاره‌‌ای از استانداران و مقامات عالی‌رتبۀ ایران، بارها ادعا کرده‌‌اند که اختیارات استانداران برای انجام وظایف، کافی نیست. این تحقیق، با روش تطبیقی به دنبال آن است که تحوّلات نهاد استانداری ...  بیشتر

حقوق عمومی
قاعده منع جانبداری در حقوق اداری انگلستان

زهره نعیمی فرد؛ مهدی هداوند

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.78215.2976

چکیده
  در حقوق اداری، "قاعده منع جانبداری" از فروعات اصول "انصاف رویه‌ای" و مکمل نظریه "حکمرانی خوب" است. سوگیری‌های شخصی، شناختی، سازمانی-نهادی، مشارکت و مداخله قبلی، نظرات از پیش تعیین‌شده، پیش‌داوری و تمایل قبلی، از مهمترین زمینه‌های جانبداری بوده و می‌توانند بر فرآیندهای تصمیم‌گیری تأثیرگذار باشد. علیرغم اهمیت قاعده ...  بیشتر

حقوق عمومی
نقدی بر قانون جهش تولید مسکن با تاکید بر اجرای این قانون نسبت به اراضی و املاک دانشگاهها در پرتو رویه قضایی

مهین سبحانی؛ علیرضا بذری؛ زهرا سبحانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 خرداد 1403

https://doi.org/10.22054/qjpl.2024.78893.2982

چکیده
  به دلیل به رسمیت شناخته شدن حق بر مسکن در قانون اساسی ایران، خانه دار کردن مردم یکی از وعدههای دولت سیزدهم بود که منجر به تصویب قانون جهش تولید مسکن شد. به موجب ماده 10 این قانون کلیه دستگاههای دولتی مکلفند اراضی در اختیار خود که در چهارچوب مکان‌یابی موضوع ماده (۶) قانون ساماندهی قرار می‌گیرند را به رایگان به نام دولت با نمایندگی وزارت ...  بیشتر

حقوق عمومی
نسبت‌سنجی جهان‌شمولی حقوق بشر و اصول غیرقابل بازنگری؛ با تأملی بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

جواد یحیی زاده؛ محمد محمدی گرگانی

دوره 25، شماره 82 ، اردیبهشت 1403، ، صفحه 1-36

https://doi.org/10.22054/qjpl.2023.72844.2884

چکیده
  اصل «جهان‌شمولی» به‌ویژه پس از جنگ جهانی دوم و از رهگذار شناسایی در «اعلامیه جهانی حقوق بشر»، افزون بر صبغه فلسفی اهمیت حقوقی نیز یافته است. این اهمیت صرفاً در «نظام بین‌المللی حقوق بشر» خلاصه نشده و «نظام‌های حقوقی ملی» را نیز تحت تاثیر قرار داده است. از سوی دیگر، «دستورگرایی» به‌مثابه پارادیم غالب ...  بیشتر

حقوق عمومی
امکان‌سنجی و چالش‌های نظارت شرعی پیشینی فقهای شورای نگهبان بر مقررات

محمد بهادری جهرمی؛ حمید فعلی؛ مهدی ابراهیمی

دوره 25، شماره 82 ، اردیبهشت 1403، ، صفحه 119-154

https://doi.org/10.22054/qjpl.2023.71855.2865

چکیده
  فقهای شورای نگهبان مبتنی بر اصل چهارم قانون اساسی وظیفه تطبیق قوانین و مقررات با موازین اسلامی را به منظور تضمین شرعی بودن هنجارهای حقوقی لازم‌الاجرا در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران بر عهده دارند. نظارت شرعی فقهای این شورا بر اساس اصول 94 و 95 قانون اساسی نسبت به مصوبات مجلس به صورت پیشینی یعنی پیش از اعتبار یافتن مصوبات مجلس و نسبت ...  بیشتر