دوره و شماره: دوره 6، شماره 12، پاییز 1383 

تحلیل سیاست بین الملل در چارچوب رویکرد جامعه بین المللی

صفحه 5-15

عبدالعلی قوام

چکیده   مفهوم جامعهء بین الملل به گروهی از دولتها اشاره می‌کند که در منافع و ارزشهای‌ خاصی سهیم هستند و در حفظ نهادهای بین المللی مشارکت می‌نمایند.نهادهایی که گفته‌ می‌شود در ایجاد و حفظ نظم دارای نقش هستند،عبارتند از:حقوق بین الملل،دیپلماسی، سازمانهای بین المللی و موازنهء قدرت.براساس این رویکرد،تلاشهایی که برای تقسیم‌ دوگانهء سیاست داخلی(جایی که در آن سلسله مراتب و نظم حاکی است)و روابط بین الملل(در شرایط وجود سیاست قدرت و حالت آشوب‌زدگی)صورت می‌گیرد، محکوم به شکست است. مکتب انگلیسی،مفهوم جامعهء بین الملل را در کانون نظریه‌پردازی خود پیرامون روابط بین الملل مدرن قرار می‌دهد،اما این رویکرد کلی‌گرایانه است،زیرا تصویری از روابط بین الملل را در معرض نمایش می‌گذارد که در آن،کل از اهمیت بیشتری نسبت به اجزاء که دولتهای مستقل تشکیل‌دهندهء آن هستند،برخوردار است.

اسرائیل و ایدئولوژی صهیونیسم سیاسی

صفحه 15-45

شجاع احمدوند

چکیده   جریان سیاسی که امروزه به صهیونیسم سیاسی شهرت دارد و بخش مهمی از اندیشه و عمل سیاسی خاورمیانه را از خود متأثر ساخته و چالشهای مهمی را در بخش اصلی‌ سرزمینهای اسلامی ایجاد کرده است،بر مبانی و بنیانهای خاص مذهبی استوار است که مؤلف‌ می‌کوشد با توجه به داده‌های تاریخی،ابعادی از این بنیادهای فکری را روشن نماید.به اعتقاد نگارنده صهیونیسم سیاسی در اسرائیل تحقق آرمانهای توسعه‌طلبانه خود را در درکی‌ ایدئولوژیک از مذهب یافت.این دولت حول باوری سیاسی از یهودیت شکل گرفت که به‌ شدت غیر ستیز،دگرکوب و دشمن‌ساز است و هرآن‌کس که گونه‌ای فراتر یا فرودتر از چارچوبهای تفکر صهیونیستی بیندیشد را«دیگری»یا«غیر»تلقی کرده و آن را مستلزم طرد و رفض جدی می‌داند.نگارنده با این چارچوب فکری ابتدا رابطه تبعیتی میان ایدئولوژی و قدرت سیاسی در اندیشه یهودیت افراطی را مورد بررسی قرار می‌دهد و سعی می‌کند نقش‌ ایدئولوژی افراطی را در سیاستهای دولت صهیونیستی تبیین کند. در قدم بعدی با تکیه بر مبانی تاریخی-ایدئولوژیک صهیونیسم سعی می‌کند،ریشه‌های‌ تاریخی صهیونیسم سیاسی را در یک فرایند تبارشناسانه بررسی کند و رویکردهای مختلف‌ آپارتایدی،ناسیونالیستی و نوستالژیک را به عنوان رویکرد مسلط در تاریخ اندیشه صهیونیستی‌ طرح کند؛و در نهایت با توجه به اسطوره‌های تاریخی یهودیت،قرائت صهیونیستی از این‌ اسطوره‌ها به عنوان مظاهری از ایدئولوژیزه کرده یهودیت از سوی صهیونیست‌ها برمی‌شمارد.

مسأله فلسطین در اندیشه سیاسی اسلام معاصر و روش جستاری اسپرینگنز

صفحه 45-75

ابراهیم برزگر

چکیده دغدغهء اصلی این مقاله،ارائه نگرشی اندیشه‌شناختی و متدولوژیک به مسأله فلسطین و کاربرد نظریه در تجزیه و تحلیل سیاست و تعامل دین و دولت است.بیش از پنج دهه‌ فلسطین برای دولتهای اسلامی و عربی همواره یک مشکل و مسأله بوده است و پاسخهای‌ گوناگون متفکران و دولتمردان در جهان اسلام،در تولید اندیشه سهم مهمی داشته است؟. به طوری که؛کل پروسهء پنجاه‌سالهء فلسطین و واکنشهای پنجاه کشور اسلامی-با دولتهای متفاوت آنها در گذر زمان-در قبال این مسأله را می‌توان گونه‌شناسی کرد. نویسنده می‌کوشد تا براساس روش جستاری اسپریگنز2،مراحل مسأله بودن یا نبودن، دلیل‌شناسی،آرمان‌شناسی و راه‌حل‌شناسی،داده‌ها و شواهد را سازماندهی نظری کند. فرضیهء مهم از این چارچوب مفهومی این است که گوناگونی پاسخ دولتها از یک مرحله‌ به‌طور منفرد یا چند مرحله از مراحل-چهارگانهء پیشگفته-به صورت مجتمع نشان‌ می‌دهد.جایگاه ایدئولوژیهای ناسیونالیسم عربی و اسلام سیاسی در حل مسألهء فلسطین و نقش آن در افت و خیز گرایشهای سیاسی؛همورزی اندیشه‌ها با واقعیتها و منافع و نیز پویایی نگرشها و رفتارهای دولتها،درونمایهء این مقاله است.

ایران و مصر؛ دیدگاههای متعارض

صفحه 75-107

اصغر جعفری ولدانی

چکیده در این مقاله،عواملی که مانع برقراری روابط سیاسی بین ایران و مصر است،بررسی‌ می‌گردد.نخستین عامل،تعارضات دو کشور در مورد اسلام سیاسی است.تهران و قاهره‌ در تعیین نوع رابطهء دین و سیاست،با یکدیگر اختلاف نظری عمیق دارند.دیدگاههای دو کشور در مورد سیاست خارجی نیز شدیدا با یکدیگر متفاوت است.هرچند مردم دو کشور خواستار ازسرگیری روابط سیاسی تهران-قاهره هستند،اما به نظر می‌رسد که‌ دولتمردان ایران و مصر هنوز در مورد برقراری روابط سیاسی رسمی به اجماع نرسیده‌اند.

تحول منازعه سیاسی داخلی؛ از «عصر دولت - ملت» تا «عصر جهانی شدن»

صفحه 107-143

ابوالفضل دلاوری

چکیده منازعهء سیاسی داخلی طی سده‌های اخیر در دو مرحله،دچار تحولات الگویی مهمی‌ شده است.این تحولات بیش از هرچیز متأثر از دگرگونی‌هایی بوده که در گسترهء سیاست‌ داخلی روی داده است.در مرحله نخست که از سدهء هجدهم میلادی آغاز شد،در اثرژ فرآیندهایی نظیر«ملی شدن»و«توده‌ای شدن»سیاست داخلی(که با شکل‌گیری مرزهای‌ ملی و بسط عرصهء سیاست داخلی به سطح گروه‌بندی‌های بزرگ ملی و اقشار و گروههای‌ مختلف اجتماعی همراه بود)هم«موضوعات»و«مسائل»عرصهء سیاست داخلی و هم‌ شمار«بازیگران»عرصهء سیاست داخلی رو به فزونی نهاد و این موضوع به نوبهء خود بر تنوع و پیچیدگی گونه‌های منازعات سیاسی افزود.در مرحلهء دوم که از چنددهه قبل آغاز شده است،فرآیند«جهانی شدن»سیاست داخلی(که با فروریزی مرزهای ملی و باز شدن‌ عرصهء سیاست داخلی به روی نیروها،نهادها و گروهبندی‌های فراملی همراه بوده است)، موجب مطرح شدن موضوعات و مسائل جدید و فعال شدن نیروها و بازیگران جدید در عرصه سیاست داخلی و به تبع آن ظهور گونه‌های جدید و بدیعی از منازعات سیاسی و همچنین الگوهای جدیدی از دگرگونی سیاسی در داخل کشورها شده است.

سیاست خارجی و امنیتی مشترک اروپا از منظر نوکارکرد گرایی

صفحه 143-165

سید جلال؛ دهقانی فیروزآبادی

چکیده در این مقاله دیدگاههای مختلفی که در مورد علل و عوامل و ماهیت و چگونگی‌ شکل‌گیری سیاست خارجی و امنیتی مشترک اروپا وجود دارد،بررسی می‌شود.بعضی از نظریه‌ها بر عوامل خارجی تاکید دارد و نقش تحولات و متغیرهای خارج از فرآیند همگرایی در اروپا را مورد بررسی قرار می‌دهد،و برخی دیگر،شکل‌گیری و تحول‌ سیاست خارجی و امنیتی مشترک اروپا را معلول پویشها و سازوکار درونی همگرایی‌ اروپائی و مناسبات داخلی نظام منطقه‌ای اروپا می‌داند.نوکارکردگرایان از زمرهء رویکردهای دسته دوم قرار می‌گیرند که محور اصلی بحث این نوشتار می‌باشند. نوکارکردگرایی می‌کوشد تا براساس مفروضه‌ها و فرضیه‌های خود،مهمترین علل و عوامل‌ تعیین‌کنندهء سیاست خارجی و امنیتی اروپا را و همچنین ماهیت و ویژگیهای ساختار همکاری سیاسی-امنیتی این نهاد اروپائی را تبیین نماید.که ازجمله این فرضیه‌ها می‌توان به پویشهای تسری و سیاسی شدن در قالب پویشهای درونی و بیرونی و نیز توسعه‌بخشی یا تسری از یک حوزه موضوعی به بخش دیگر و نقش بازیگران فروملی و فراملی مانند گروههای ذینفع،احزاب سیاسی،دیوانسالاری مرکزی اشاره کرد که به‌طور مجمل به تبیین آنها پرداخته می‌شود.