قانونگذاری پراکنده در نظام تقنینی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی ایران

2 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات

چکیده

قانونگذاری پراکنده را میتوان بهعنوان یکی از آسیبهای مبتلابه نظام قانونگذاری جمهوری
اسلامی ایران دانست. قانونگذاری پراکنده به معنای قانونگذاری موردی، متعدد و بدون توجه به
دیگر اجزای نظام حقوقی است که نشانگر عملکرد تقنینی بدون کارشناسی بایسته و تعجیل
قانونگذار در اعمال اختیار تصویبقانون بهجای استفاده از دیگر اختیارات خود، از جمله نظارت،
است. قانونگذاری پراکنده، بهویژه، به وضوح یا قابلیتدسترسی به قانون و نظام حقوقی (فهم و
آگاهی شهروندان از قانون) بهعنوان یکی از مؤلفههای حاکمیتقانون لطمه می زند . با تتبعی در
قوانین مصوب مجلسشورای اسلامی میتوان به موارد متعددی برخورد کرد که از مصادیق
قانونگذاری پراکنده شمرده میشود. در این مقاله، رویههای متنوع قانونگذاری ایرانی در اصلاح،
لغو، نسخ و تمدید قوانین بهعنوان مهمترین شواهد قانونگذاری پراکنده مورد توجه قرار گرفته و با
ذکر نمونههای متعدد، دستهبندی شدهاند. در مجموع میتوان گفت حاکمیت قانون در صورتی
قابل تحقق استکه قانونگذار در وضع قانون، ملاحظه و احتیاط قابل توجه داشته باشد و به نحوی
اقدام به قانونگذاری کند که بتوان از شهروندان و همچنین مأموران حکومتی انتظار داشتقادر به
آگاهی از آنها باشند و از آنها تبعیتکنند. بهنظر میرسد پیامدهای ادامه رویه فعلی قانونگذاری
در ایران، ابهام بیشاز پیشنظام حقوقی، قابل دسترسنبودن قوانین و نظام حقوقی و کماکان،
عدم تحقق بایسته حاکمیتقانون باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Scattered Legislation in Iranian Legislative System

نویسندگان [English]

  • Ahmad Markaz Malmiri 1
  • Mahdi Mahdi zadeh 2
چکیده [English]

Scattered and casual legislation is one the deficiencies inflicted on legislative
system of Islamic Republic of Iran. Scattered legislation may be defined as
disparate, casual and excessive legislation with almost no serious attention paid
to other interrelated parts of the legal system. This may be the result of
legislators rush towards exercising their legislative power with little recourse to
their surveillance capacities. Casual legislation may particularly harm people’s
accessibility to justice generally promised by the legal system (that is people
consciousness and awareness of laws) which is considered as a pivotal
characteristic of the rule of law. A brief look at the laws passed by Iran’s
congress may readily lead us to various instances of casual and scattered
lawmaking. This article reviews and categorizes various lawmaking practices in
regards with modification, revocation, cancellation and revalidation of laws as
the most evident instances of scattered lawmaking in Iran. In fact, we may argue
that the rule of law may not be satisfactorily attained unless lawmakers have due
diligence and tactfulness in their job so that people and law enforcement
authorities are expected to be aptly aware and are likely to adhere to the laws so
to be ratified. It seems that obscurity and inaccessibility of laws and regulations
in Iran have led to the inefficiency of its legal system and thereby have hindered
optimum realization of the rule of law

کلیدواژه‌ها [English]

  • Scattered Legislation
  • Legislative Sectoralization
  • Legislative Inflation
  • Legislative Studies
  • Legislative Principles
  • Rule of law
  • Iranian Legislative System
- بیکس، برایان، ( 1389 )، فرهنگ نظریه حقوقی، ترجمه محمد راسخ، تهران، نشر نی.
- راسخ، محمد، ( 1384 )، بنیاد نظری اصلاح نظام قانونگذاری، تهران ، مرکز پژوه شهای
مجلس شورای اسلامی.
- رالز، جان، ( 1387 )، نظریه عدالت، ترجمه سیدمحمدکمال سروریان و مرتضی بحرانی ،
تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
- متیو، بِرتران، ( 1391 )، قانون، ترجمه مجید ادیب، تهران، میزان.
- مرکز مالمیری، احمد، ( 1394 )، حاکمیت قانون : مفاهیم، مبانی و برداشت ها (ویراست
دوم)، تهران، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
نظام حاکم بر انتشار و اطلاع رسانی قوانین و مقررات در » ،( - ابراهیمی، مهسا، ( 1391
پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی. ،« ایران
،« تنقیح قوانین و مقررات: تدبیری برای مبارزه با ابهام حقوقی » ،( - انصاری، باقر، ( 1386
اطلاعرسانی حقوقی، شماره 11 ، پاییز، سال ششم.
ترجمه علی اکبر ،« تدوین و تنقیح قوانین : فواید و دشواری ها » ،( - بِرِبان، گی، ( 1386
. گرجیاَزندریانی، مجلس و پژوهش، سال چهاردهم، تابستان، شماره 56
ترجمه سیدحسین ،« مشروطهخواهی و حاکمیت قانون »،( - تن، سی . ال، ( 1388
. ملکوتیهشجین و احمد مرکزمالمیری، حقوق اساسی، تابستان، سال ششم، شماره 11
ترجمه لیلی منفرد، ،« در باب حاکمیت قانون و فضیلت آن » ،( - رز، جوزف، ( 1388
. حقوق اساسی، سال ششم، شماره 11
مرکز پژوهشهای ،« علل نافرجامی تدوین قوانین در ایران » ،( - سلطانی، سیدناصر، ( 1388
. مجلس شورای اسلامی، آبان، شماره مسلسل 9957
ترجمه احمد مرکز مالمیری، مرکز ،« قانون واضح » ،( - کاسیگناک، جرالد، ( 1391
. پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، اردیبهشت، شماره مسلسل 12370
مهرنامه، ،« مجمع نفی قانون اساسی است » ،( - کاشانی (گفتوگو)، سیدمحمود، ( 1389
. سال اول، شماره 9
184 فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، سال هفدهم، شماره 47 ، تابستان 94
ترجمه سمیه عالی، مجلس و پژوهش، سال ،« تقنین حقوق بشر » ( - کمپبل، تام، ( 1386
. چهاردهم، شماره 56
ترجمه حسن وکیلیان، حقوق اساسی، ،« اصول قانونگذاری » ( - والدرون، جرمی، ( 1388
. سال ششم، شماره 12
ب) انگلیسی
Articles
- Florijn, N. A, (2008) “Quality of Legislation: A Law and Development
Project”, in J. Arnscheidt and B. Van Rooij and J. M. Otto (eds.), Lawmaking
for Development: Explorations into the Theory and Practice of International
Legislative Projects (Amsterdam: Leiden University Press).
- Geotz, Klaus H. and Zubek, Radoslaw, (2005), “Law- Making in Poland:
Rules and Patterns of Legislation”, Sprawne Państwo.
- Harmathy, Attila, (1998), “Codification in a Period of Transition”, Davis
Law Review, Vol. 31.
-Voermans, Wim, Moll, Chris, Florijn, Nico and Lochem, Peter Van, (2008),
“Codification and Consolidation in the European Union: A Means to Untie Red
Tape”, Statute Law Review, Vol. 29.