دولت ممتنع: خوانش انتقادی نظریۀ امتناع دولت مدرن اسلامی حلّاق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید بهشتی- پژوهشگاه قوه قضائیه

2 دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

پاسخ به پرسش دولت مدرن و اسلام؛ تعارض یا سازگاری؟ که خود بخش مهمی از مسئله­ای فربه­تر یعنی نسبت میان اندیشۀ مدرنیته و اسلام است، به توصیف حلّاق ساده است؛ دولت اسلامی، با هر خوانشی که از دولت مدرن ارائه شود، ترکیبی ممتنع و البته متناقض نماست. حلّاق با برگزیدن قرائت هابزی - ­اشمیتی از دولت مدرن و توصیفی بیش­تر اسطوره­ای و نه کاملاً تاریخی از حکمرانی اسلامی، نتیجه­ای جز تعارض میان دولت مدرن و حکمرانی اسلامی را حاصل نمی­کند. این پژوهش با توجه به اهمیت این نظریه­ بنیادین و ضرورت تبیین آن در ادبیات حقوقی کشورمان، خواهد کوشید که پا را فراتر از مرزهای توصیف نظریه­ دولت ممتنع بگذارد و با ارائه­ قرائتی نوکانتی از دولت مدرن به‌عنوان برداشت رقیب دولت هابزی- ­اشمیتی، نقدهایی را بر ادعاهای ظاهراً مطلق­گرایانه حلّاق از دولت مدرن وارد آورد. در قرائت نوکانتی از دولت مدرن، هم حاکمیت قانون جایگاه قابل توجه و هم احترام حقیقی به حیثیت انسان خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Impossible State: A Critical Reading of Hallaq’s Theory on Impossibility of Islamic Modern State

چکیده [English]

Hallaq’s answer to one of the most controversial questions is simple and categorical: the Islamic State, judged by any standard definition of what the modern State represents, is both impossible and contradictory in terms. Hallaq’s preference of the Hobbesian-Schmittian reading of modern state, beside his legendary rather than historically realistic account of Muslim’s governance, led him to the above definite and categorical conclusion. Given the importance of this theory, we shall, in this article, explore an alternative explanation for the Modern State by examining its new Kantian reading, in which there exists an original room for the rule of law, as well as the genuine respect of human dignity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hallaq
  • Impossible State
  • Islamic Governance
  • Hobbesian-Schmittian Reading of modern State
  • New-Kantian Reading of modern State

الف - فارسی

کتاب­ها

-            اشمیت، کارل، (1393)، مفهوم امر سیاسی، ترجمه یاشار جیرانی و رسول نمازی، چاپ اول، تهران: انتشارات ققنوس.

-            بار، ارهاد، (گردآوری)، روشن­نگری، چیست؟ (1376)، نظریه­ها و تعریف­ها، ترجمه سیروس آرین­پور، تهران: مؤسسۀ انتشارات آگاه.

-            اوزر، آتیلا، (1386)، دولت در تاریخ اندیشه غرب، ترجمه دکتر عباس باقری، چاپ اول، تهران: نشر فرزان.

-            ایچ لسناف، مایکل، (1385)، فیلسوفان سیاسی قرن بیستم، ترجمه خشایار دیهیمی، چاپ اول، تهران: نشر ماهی.

-            باربیه، موریس، (1392)، مدرنیتۀ سیاسی، ترجمه عبدالوهاب احمدی، چاپ سوم، تهران: نشر آگه.

-            بشیریه، حسین، (1386)، آموزش دانش سیاسی، چاپ هشتم، تهران، نشر نگاه معاصر.

-            راوشر، فردریک، (1394)، فلسفۀ سیاسی و اجتماعی کانت، ترجمۀ داود میرزایی، تهران: نشر ققنوس.

-            قاری سیدفاطمی، سید محمد، (1390)، حقوق بشر در جهان معاصر، دفتر یکم، درآمدی بر مباحث نظری: مفاهیم، مبانی، قلمرو و منابع، چاپ سوم، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش.

-            کاپلسون، فردریک، (1360)، کانت، ترجمه منوچهر بزرگ­مهر، تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی شریف.

-            لاگلین، مارتین، (1388)، مبانی حقوق عمومی، ترجمه محمد راسخ، چاپ اول، تهران، نشرنی.

-            موفه، شانتال، (1391)، درباره امر سیاسی، ترجمه منصور انصاری، چاپ اول، تهران: نشر رخداد نو.

-            میرسپاسی، علی، (1394)، تأملی در مدرنیتۀ ایرانی، ترجمه جلال توکلیان، چاپ دوم، تهران: نشر ثالث.

-            وینسنت، اندرو، (1392)، نظریه­های دولت، ترجمه حسین بشیریه، چاپ نهم، تهران: نشر نی.

-            هابز، توماس، (1381)، لویاتان، ترجمه حسین بشیریه، چاپ دوم، تهران: نشر نی.

 

مقاله­ها

-           ­ نظری، علی­اشرف، (1384)، «مفهوم قدرت در اندیشۀ سیاسی هابز»، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، پاییز،شماره 69.

-            سبزه­ای، محمدتقی، (1386)، «بررسی مقایسه­ای دیدگاه­های هگل، مارکس و گرامشی در باره دولت و جامعه مدنی»، پژوهش علوم سیاسی، بهار و تابستان، شماره 4.

-            فلیشکو، کاترین، (1389)، «فیلسوف جهان­میهن؛ تأملی در تفسیرهای متضاد دربارۀ فلسفۀ سیاسی کانت»، ترجمه خشایار دیهیمی، مهرنامه، سال اول، اسفند، شماره 9.

-            قاری سیدفاطمی، سید محمد، (1381) «مبانی توجیهی-اخلاقی حقوق بشر معاصر»، مجلۀ تحقیقات حقوقی، بهار و زمستان، شماره‌های 35-36.

-            محمودی، سیدعلی، (1381)، «بنیادها و آموزه­های فلسفۀ سیاسی کانت»، مجلۀ اطلاعات سیاسی و اقتصادی، مرداد و شهریور، شماره‌های 180-179.

-            هریسون، راس، (1387)، «حکومت و اخلاق»، ترجمۀ محمد راسخ در حق و مصلحت، تهران: انتشارات طرح ­نو.

 

سایر

-            بالوی، مهدی، (1390)، «دولت مدرن و حقوق بشر با تأکید بر نظام جمهوری اسلامی ایران»، پایان­نامه دکتری، تهران، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.

-            قاری سید فاطمی، سید محمد، (1388)، حقوق بشر در جهان معاصر، روزنامه اعتماد ملی، شماره 989، بازیابی شده در تاریخ:.2/012/1394 از

 http://www.magiran.com/ppdf/nppdf/5061/p0506109890151.pdf

 

ب - انگلیسی

 

Books

¾            Gray, J., (1997), Enlightenment's Wake: Politics and Culture at the Close of the Modern Age, Routledge Classics.

 

- Hallaq, W., (2013), The Impossible State: Islam, Politics, and Modernity’s Moral Predicament, New York City, Columbia University Press.

 

- Hay, C., Lister, M., and Marsh, D., (2005), the State: Theories and Issues, Basingstoke, United Kingdom, Palgrave Macmillan.

 

- Hastie, W., (Translator), (1891), Kant’s Principles of Politics, Edinburgh: T. & T. Clark.

 

¾            Kant, I., (2002), Groundwork for the Metaphysics of Morals, Translated by: Allen W. Wood, Yale University Press.

 

¾            Kant, I., (1917), Perpetual Peace: A Philosophical Essay, translated by: M. Campbell Smith, Third Edition, Macmillan.

 

¾            Katrin, F., (2008), Kant and Modern Political Philosophy, Cambridge University Press, CUP 2000 – paperback edition.

 

¾            Kelsen, H., (1945), General Theory of Law and State, Harvard University Press.

 

¾            Nozick, R., (1974), Anarchy, State and Utopia, New Jersey: Blackwell.

 

¾            Pierson, C., (1996), The Modern State, Abingdon, United Kingdom, Routledge.

 

Articles

¾            al-Azami, U., (2014), “Book Reviews: The Impossible State: Islam, Politics, and Modernity’s Moral Predicament”, The Muslim World, Volume 104.

 

¾            Abu-Odeh, L., (2013), “Book Review of the Impossible Stateby Wael Hallaq”, Georgetown University Law Center, Available at: http://ssrn.com/abstract=2316394. Accessed 27 Aug 2013.

  

¾            F. March, A., (January 27, 2014), “What Can the Islamic Past Teach Us about Secular Modernity? Review of Wael Hallaq, The Impossible State: Islam, Politics, and Modernity’s Moral Predicament and Hussein Ali Agrama, Questioning Secularism: Islam, Sovereignty, and the Rule of Law in Modern Egypt”, Available at:ssrn.com/abstract=2386075, Accessed 3 Feb 2014.

 

¾            Hallaq, W., (2012), “Qur’ānic Constitutionalism and Moral Governmentality: Further Notes on the Founding Principles of Islamic Society and Polity”, Comparative Islamic Studies, Vol. 8, No 1-2.

 

¾            Hallaq, W., (2009), “Groundwork of the Moral Law: A New Look at the Qurʾān and the Genesis of Sharīʿa”, Islamic Law and Society, Vol.6 Issue 3.

 

¾            Kant, I., (2013), “Answer the Question? What is Enlightenment”, Translated by: Daniel Fidel Ferrer, Available at: https://archive.org/details/ Answer The Question What is Enlightenment, Accessed: 10 Aug 2014.

 

-            Rauscher, F, (2007), “Kant's Social and Political Philosophy”, in Stanford Encyclopedia of Philosophy, Accessed: 24 Jul, 2015.

 

-            Tutt, D., (2015), “Review of the Impossible State: Islam, Politics, and Modernity’s Moral Predicament”, SCTIWReview, http:// sctiw.org/ sctiwreviewarchives/ archives/393, Accessed: 8 October 2016.