فلسفه قانونگذاری: در تکاپوی ارتقای کیفیت قانون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی

2 استادیار حقوق عمومی دانشگاه علامه طباطبائی (نویسنده مسئول)

چکیده

«فلسفه قانونگذاری»، عنوان دانش جدیدی است که برای غلبه بر چالش‌های ناشی از استفاده افراطی از قانون و قانونگذاری، در حال شکل‌گیری است. فلسفه قانونگذاری از نظریه‌ها و ابزارهایی که سایر علوم فراهم می‌کنند، به‌ منظور بررسی پدیده قانون و قانونگذاری بهره می‌برد. حکومت بر اساس و به‌وسیله قوانین، موجب توسل مکرر حکومت ها به قانونگذاری شده است و این امر، افزایش مفرط حجم قوانین موضوعه را در پی داشته است؛ وضعیتی که خود ناقض تحقق حاکمیت قانون است. تولید قوانین ناقص، اعم از شکلی و محتوایی، باعث افت کیفیت قوانین و بروز ناسازگاری‌هایی در نظام حقوقی و ناکارآمدهایی در امر حکمرانی شده است. ارزیابی پیامدهای منتظر و نامنتظر عمل تقنینی از منظر هزینه و فایده اقتصادی و لحاظ کردن آن در مرحله پیشاقانونگذاری، قانونگذاری و پساقانونگذاری جزئی از تلاش های نظری برای ارتقاء کیفیت قانون است که در این رشته بسط داده شده است. هدف اصلی این دانش نوخاسته، ارتقای کیفیت قوانین و هدف غایی آن، کمک به تحقق حاکمیت قانون و حکمرانی خوب است. این مقاله بر آن است با معرفی نظریه‌ها و رویکردهای بسط داده‌شده در دانش فلسفه قانونگذاری و بیان نمونه‌هایی از قوانین ناکارآمد داخلی، زمینه را برای پرداختن به مشکلات نظام تقنینی ایران فراهم کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

legisprudence: in quest of enhancing the quality of legislation

نویسندگان [English]

  • Ahmad Markaz malmizi 1
  • Hassan Vakilian 2
چکیده [English]

As a new discipline, legisprudence is raising for the purpose of overcoming the challenges of inappropriate deployment of legislation and legislative inflation. Legisprudence as an interdisciplinary study uses the theories and findings of sciences for analyzing and studying the legislation and law making process. Ruling according to law and by law, has led to repetitive recourse to the legislation by governments and this in turn has led to increase of the volumes of legislation; a situation which is in conflict with rule of law. Promulgating laws which have formal and substantive flaws has decreased the quality of legislations and has made the countries legal system inconsistent. As a result the aforementioned situation causes the inefficiency in governance. Assessment of expected and unexpected consequences of legislation from the cost-benefit point of view and paying attention to these consequences in pre-legislation, legislation and post- legislation stages are parts of theoretical attempts for improvement of quality of legislation which is developed in legisprudence. The main aim of legisprudence is to enhance the quality of legislation and its ultimate goal is to assist in the realization of rule of law and good governance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • legislation
  • Efficiency
  • Good Governance
  • law
  • legislature
کتابها
- بیکس، برایان. ( 1389 ). فرهنگ نظریه حقوقی، ترجمه: محمد راسخ، تهران: نشر نی.
- راسخ، محمد. ( 1388 ). بنیاد نظری اصلاح نظام قانونگذاری، تهران: مرکز پژوهشهای
مجلس شورای اسلامی.
- شمس، عبدالحمید. ( 1381 ). مقرراتزدایی، تهران: سمت.
لاگلین، مارتین. ( 1388 ). مبانی حقوق عمومی، ترجمه: محمد راسخ، تهران: نشر نی.
مقالهها
تألیف و ترجمه حسن وکیلیان، ،« تورم قانونگذاری و کیفیت قانون » .( - انگ، سوین. ( 1390
گفتارهایی در قانون و قانونگذاری، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
تألیف و ترجمه حسن ،« قانونگذاری: امری میان سیاست و حقوق » .( - توری، کارلو. ( 1390
وکیلیان، گفتارهایی در قانون و قانونگذاری، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی
گزارش نظارتی درباره اجرای قانون بهبود مستمر محیط کسب » .( - جوادی، شاهین. ( 1393
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی (دفتر مطالعات اقتصادی)، ،«1390/11/ وکار، مصوب 16
شماره مسلسل 13943 ، مهر.
گرایشهای کنونی در فرایند و روشهای ارزیابی آثار » .( - ژاکوبز، اسکات اچ. ( 1392
ترجمه: مسعود ،« مقرراتگذاری: کاربست ارزیابی آثار مقرراتگذاری در فرایند خطمشیگذاری
فریادی، در: ارزیابی آثار مقرراتگذاری؛ به سوی مقرراتگذاری بهتر ( مجموعه مقالات)،ترجمه:
باقر انصاری و دیگران، تهران: خرسندی.
،« ارزیابی آثار مقرراتگذاری: نگاهی اجمالی » .( - کرکپاتریک، کالین و دیوید پارکر. ( 1392
ترجمه: مسلم آقاییطوق، در: ارزیابی آثار مقرراتگذاری؛ به سوی مقرراتگذاری بهتر ( مجموعه
مقالات) ،ترجمه باقر انصاری و دیگران، تهران: خرسندی.
تألیف و ترجمه ،« ارزیابی تأثیرات: به سوی ارتقای کیفی قانونگذاری » .( - مدر، لوئیس. ( 1390
حسن وکیلیان، گفتارهایی در قانون و قانونگذاری، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
تألیف و ترجمه حسن وکیلیان، گفتارهایی در ،« پارلمان در یک نگاه » .( - نورتون، فیلیپ. ( 1390
قانون و قانونگذاری، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.
ترجمه حسن وکیلیان، حقوق اساسی، ،« اصول قانونگذاری » .( - والدرون، جرمی. ( 1388
. سال ششم، زمستان، شماره 12
54 فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، سال هجدهم، شماره 51 ، تابستان 95
ب) انگلیسی
Books
- Morgan, B. and Yeung, K. (2007), An Introduction to Law and Regulation,
Cambridge, Cambridge University Press.
- Raz, J. (1979), The Authority of Law, Oxford University Press.
- Wintgens, L. J. (2002), A New Theoretical Approach to Legislation,
Oxford-Portland: Hart Publishing.
- Wintgens, L. J. (2007), Legislation in Context: Essays in Legisprudence
(applied legal philosophy), Ashgate Pub Co.
Articles
- Aitken, V. E. (2013), “An Exposition of Legislative Quality and its
Relevance for Effective Development”, available online at:
www.luc.edu/.../AITKEN%20FINAL%20ARTICLE.pdf
.94 /5 / تاریخ دسترسی: 1
- Cohen, J. (1983), “Legisprudence; Problems and Agenda”, available online:
scholarlycommons.law.hofstra.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1491.
94 /5 / تاریخ دسترسی: 25
- Mackaay, E. (1999), “Legislation and Codification”, in An Encyclopedia of
the Philosophy of Law, Christofer Berray Gray (ed), London, Garland
Publishing.
- Waldron, Jeremy J. (2006), “Legislation”, in Martin P. Golding and
William A. Edmundson (eds.) The Blackwell Guide to the Philosophy of Law
and Legal Theory, Oxford, Blackwell Publishing.
- Woermans, W. (2009), “Concerns about the Quality of EU Legislation:
What Kind of Problem, by what Kind of Standards?”, available online at:
ssrn.com/abstract=1492104.