بازتعریف اموال عمومی و آثار آن در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حقوق دانشگاه شاهد، تهران

چکیده

تحلیل تعاریف موجود از اموال عمومی در نظام حقوقی ایران مشخص می­کند ضوابط تمیز این اموال از اموال دولتی را نمی­توان در معیارهایی چون: «اختصاص به خدمت عمومی»، «قابلیت توقیف»، «شیوه بهره­برداری»، «تبعیت اموال دولتی از قوانین مدنی- بازرگانی» یافت. همچنین رویکردهای موجود در موضوعاتی مانند: «نسبت اموال عمومی با اموال شرکت­های دولتی» و «احکام حاکم بر اموال عمومی» نیز با نقدهایی روبروست که بازتعریف اموال عمومی را ناگزیر می­سازد. در این پژوهش تلاش شد با توجه به ضوابط نظام حقوق اساسی ایران مانند: تفسیر مواد قانون مدنی در چهارچوب قانون اساسی و توجه ­به آثار مفهوم «حاکمیت»، اقدام به بازتعریف عنوان اموال عمومی شود به‌گونه‌ای که ضمن رعایت بایسته­های بنیادین حقوقی - فقهی به کارآمدی حکومت­ها در بهره­برداری از اموال عمومی توجه شود. مطابق این بازتعریف، «اموال عمومی» (به‌معنای عام) «اموالی است که برخلاف اموال خصوصی،متعلق به منفعت عمومی و شخص حقوقی حقوق عمومی باشد که شامل اموال دولتی، اموال شرکت­های دولتی و اموال عمومی (به‌معنای خاص) خواهد بود. این اموال به اموال عمومی «اصلی یا تَبَعی» و از حیث حوزه مالکیتِ حکومت به «ملی یا محلی» قابل تقسیم است». بازتعریف مذکور، آثار عملی متعددی را در نظام حقوقی برجا خواهد گذاشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Redefining Public Properties and Its effects in Iranian Legal system

نویسنده [English]

  • hossein abdollahi
Assistant Professor of Law Department-University of Shahed - Tehran
چکیده [English]

Analyzing current definitions of public properties in Iranian legal system indicates that distinction between these properties from State properties cannot be sought in criteria such as devoting to public services, the ability to confiscate, style of utilization, conformity of public properties from civil
and commercial laws. Also existing approaches about the issues such as “relation between public properties and State-owned companies' properties” and “rules governing public properties” are facing criticism that necessitate the redefinition of public properties.
In this research, it has been endeavored to redefine the public property according to criteria of Iranian constitutional law system such as interpretation of civil law according to the Constitution, with regard to the effects of the concept of sovereignty; in such a way that, while respecting the fundamental legal-jurisprudential frameworks, the efficiency of the State in utilizing public properties shall be taken into accounts. According to this redefinition, public properties (in the general sense) unlike private ones, are properties devoted to public benefit and belonged to legal person of public law and consisting of State properties, State-owned companies properties and public properties (in the strict sense). These properties can be divided into “original or subordinate” public properties and "national or local" in the domain of State ownership. The redefinition will have many practical legal effects in the legal system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Public
  • Properties
  • State
  • Sovereignty
  • Benefit
الف- فارسی
کتاب‌ها
- انصاری، ولی الله، (1390)، کلیات حقوق اداری، تهران: میزان.
- پیلوار، رحیم، (1392)، فلسفه حق مالکیت، تهران: شرکت سهامی انتشار.
- جعفری لنگرودی، محمد جعفر، (1381)، ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.
- جعفری لنگرودی، محمد جعفر، (1370)، حقوق اموال، تهران: گنج دانش.
- جناتی، محمدابراهیم، (1389)، سیر تطور فقه اجتهادی در بستر زمان، قم: انصاریان.
- خامنه­ای، محمد، (1375)، مالکیت عمومی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- خمینی، سید روح الله، (1368)، تحریرالوسیله، ترجمه علی اسلامی، تهران: دفتر انتشارات اسلامی.
- دهخدا، علی اکبر، (1372)، لغت نامه، تهران: دانشگاه تهران.
- سعدی، حسینعلی، (1388)، بررسی انفال در عصر غیبت با تکیه بر مسائل مستحدث، پایان نامه دکترا، تهران: دانشکده الهیات، دانشگاه امام صادق (ع).
-  شمس، احمد، (1386)، نظام حقوقی اراضی ملی شده، تهران: دادگستر.
- شکوهی، محمدرضا، (1392)، ساختارسازماندهی وتوصیفی از قراردادها در صنعت نفت ایران، تهران: ­دانشگاه امام­صادق (ع).
- صدر، محمدباقر، (1350)، بررسی‌هایی درباره مکتب اقتصادی اسلام، ترجمه عبدالعلی اسپهبدی، جلد2، تهران: انتشارات اسلامی.
- طباطبایی موتمنی، منوچهر، (1379)، حقوق اداری، تهران: سمت.
-  طباطبائی، سید محمد حسین، (1389ق)، تفسیر المیزان، جلد9، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
- الطوسی، ابی جعفر محمد بن الحسن، (1309 ق)، تفسیر تبیان، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
- عباسی، بیژن، (1389)، حقوق اداری، تهران: دادگستر.
- عدل، مصطفی، (1373)، حقوق مدنی، به کوشش محمدرضا بندرچی، قزوین: بحرالعلوم.
- قاضی، سید ابوالفضل، (1368)، حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، تهران: دانشگاه تهران.
 - قاضی، سید ابوالفضل، (1390)، بایسته­های حقوق اساسی، تهران: میزان.
- کاتوزیان، ناصر، (1392)، اموال و مالکیت، تهران: میزان.
- کاشانی، جواد، (1389)، منابع نفت و گاز مشترک ازمنظر حقوق بین الملل، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
- کنعانی، محمدطاهر، (1387)، تملک اموال عمومی و مباحات، تهران: میزان.
- گرامی، محمد علی، (1358)، مالکیت­ها، قم: نشر روح.
- گرجی، ابوالقاسم، (1369)، مقالات حقوقی، تهران: دانشگاه تهران.
- مصباح یزدی، محمدتقی، (1378)، نظریه سیاسی اسلام، جلد 2، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
- مجلس شورای اسلامی، (1364)، صورت مشروح مذاکرات بررسی نهایی قانون اساسی ج.ا.ا.، جلدهای 2، 3، اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی، تهران: مجلس شورای اسلامی.
- موسی زاده، ابراهیم، (1391)، حقوق اداری، تهران: دادگستر.
- معین، محمد، (1347)، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر.
 
 
مقاله‌ها
- ایزدهی، سید سجاد، (1394)، «ماهیت فقه سیاسی»، حقوق اسلامی، بهار، شماره 44.
- حبیبی، محمد حسن و نجارزاده هنجنی، مجید، (1388)، «ملاک تمییز انفال و نسبت آن با سایر عناوین مالکیت عمومی»، حقوق خصوصی، پاییز و زمستان، شماره‌های 6 و 15.
- کریمی، عباس و پرتو، حمیدرضا، (1391)، «داوری‌پذیری دعاوی مربوط به اموال عمومی و دولتی»، پژوهش حقوق عمومی، بهار، شماره‌های 14و 36.
- میرحسینی، سید احمد، (1380)، «انفال و جایگاه حقوقی آن در اسلام»، مجله مجتمع آموزش عالی قم، زمستان، شماره‌های 3 و 11.
- مؤمن قمی، محمد، (1388)، «ولی امر و مالکیت اموال عمومی»، مجله فقه اهل بیت، شماره 60.
- هندی، سید اصغر، (1386)، «بررسی تسری شروط اصل 139 قانون اساسی به اموال شرکت­های دولتی»، مجله حقوقی دادگستری، زمستان، شماره‌های 71، 61.
 
سایت­های اینترنتی
 
- مقدمه توجیهی طرح اصلاح قانون راجع به منع توقیف اموال منقول و غیرمنقول متعلق به شهرداری‌ها مصوب ۱۳۶۱ و الحاق دو تبصره به آن، http://rc.majlis.ir/fa/legal_draft/show/720733 95/12/01.
- نظریه تفسیری شماره 6025 مورخ 18/4/1365، http://www.shora-gc.ir 96/02/02.
 
ب- انگلیسی
Books
-            Black H. C, (1968), Black's Law Dictionary (4th ed.), M. A., West publishing CO.
 
-            Christman, John, (1994), The Myth of Property: Toward an Egalitarian Theory, New York: Oxford University Press.
 
-            Gordley, J, (2006), Foundations of Private Law, England, London: Oxford.
 
-            Schrijver, N, (1997), Sovereignty over Natural Resources: Balancing Rights and Duties in an Interdependent World, London: Cambridge University Press.
 
-            Waldron, Jeremy, (2002), The Right to Privet Property, Oxford: Reprinted.
 
Articles:
-        Cotula, Lorenzo, (2017), “Land, Property and Sovereignty in International Law”, Cardozo Journal of International & Comparative Law; Spring, Vol. 25, Issue 2.
 
-        Fukuyama, Francis, (2013), “What Is Governance?”, CGD Working Paper 314. Washington, DC: Center for Global Development, availabale at: https://b2n.ir/71289.
 
-        Monteduro, Fabio, (2014), “Public–private Versus Public Ownership and Economic Performance: Evidence from Italian Local Utilities”, Journal of Management & Governance, Vol. 18, issue 1.
 
-        Sloan, Brian, (2012), “Public Schools for Public Benefit?”, The Cambridge Law Journal, March, Vol. 71, Issue 1.
 
پ- فرانسه
Books
-         Berthelemy, H, (1933), Droit administrative, Paris: treizieme edition.
 
-        Hauriau, M, (1999), Droit administrative de droit public, Paris: neuvieme edition.
 
-        Lavaille, C, (1996), Droit administratif des biens, France, Paris: press universite.